Єденадцятый літературный конкурз Марії Мальцовской

Од 2. септембра до 25. новембра 2024 Сполок русиньскых писателїв Словеньска в сполупраці з Академіёв русиньской културы в СР і Інштітутом русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові выписує 11. рочник Літературного конкурзу Марії Мальцовской на найлїпшы творы в области поезії, прозы, есеїв і драмы в літературнім русиньскім языку. Оріґіналны літературны творы в розсягу од 10 до 20 сторінок тексту (дотеперь ниґде непублікованы) може послати на адресу: ПгДр. Кветослава Копорова, ПгД., Інштітут русиньского языка і културы ПУ, 17. новембра ч. 1, 080 01, Пряшів каждый автор од 18. року свого віку, жыючій в Словацькій републіцї. Конкурз є анонімный, то значіть, же каждый автор до обалкы з літературным твором вложить іщі єдну залїплену обалку, в якій буде ёго мено, призвіско, адреса і фотопортрет. Обалкы з менами і призвісками будуть розбалены председом пороты по оцїнїню конкурзу (буде го оцїнёвати тройчленна порота). Выголошіня выслїдків конкурзу ся одбуде в половинї децембра 2024. Найлїпшы роботы, выбраны одборнов поротов, будуть наслїдно оцїнены і опублікованы в часописї Русин.

Приправный выбор літературного конкурзу

 

Літературный конкурз Марії Мальцовской 2023: Міро Жолобаніч – Коцурик з Тополї, 3. місто)

Коцурик з Тополї

Співжытя меджі доместіфікованыма звірятами і людми екзістує уже барз довго. Про свої незвычайны способности і властности были і суть в дакотрых цівілізаціях звірята честованы а поважованы доконця за святы.

Меджі такы ужасны а незалежны створїня належать ай мачкы а то вдяка невыжадуючій старостливости і способности додати родинї тепло домова. В сучасности є мачка чім дале веце облюбленым домашнїм звірятём, но передовшыткім в містї. Є то може ай зато, же мачкы ся вызначують подобныма властностями як люде.

Докажуть быти темпераментны, флеґматічны, холерічны, одважны ай боязливы, а тыж приятельскы. Мачка ся вызначує тым, же є індівідуалістка. Сама принимать рїшіня в чіїй сполочности буде а є барз тяжке єй в дачім обмеджовати.

Мачка домашня на роздїл од мачковитых шелем, што жыють в природї є научена творити міцне соціалне вязаня із своёв околіцёв. Суть то спокійны звірї, котры пересплять векшыну дня. Мачка як домашнїй мазначік сі обычайнї вытворить міцне і нїжне одношіня ід свому властникови.

Таке одношіня з мачков ся подарило вытворити ай молодій манжельскій парї, котра одышла з міста на валал оддыхнути до родічовского дому в Тополи. Потребовали потїшыти душу, оддыхнути од роботы, главнї по тім, што недавно поховали свого наймілїшого коцурика. Фізічна робота і надыханя ся свіжого воздуху їм наіснї принесе хосен і приведе їх на інакшы думкы.

На валал припутовали автом дополудня. Быв приємный, теплый,  сонечный осїннїй день. Покы ся люде занимали выкладованём і ношінём потребных річей з авта до хыжы, ід дому ся опатернї, ненападнї приближыло мале мачатко. Уже довшый час ходило коло того дому, но з людми з дому не мало честь ся стрїтити, зато хотїло выужыти таку нагоду, познакомити ся з тыма людми і близше їх спознати. Як слушне мачатко сі хотїло од них выпросити поволїня стримовати ся на їх дворї, їмати ту мышы, або лем так побіговати по цїлім обыстю.

Сховане за стромом так, жебы го нихто не відїв, слїдовало людей і наберало смілость ословити їх.

– Сімпатічны суть тоты люде, лем што є правда. Но давай сі позор а будь опатерный, не знаєш, што ся може з них выклювати, – уважовало мачатко.

Жолобаніч, Мірослав

Люде меджітым поносили вшыткы річі до дому а там продовжовали в своїй роботї. Мачатко наконець набрало смілость і тихым мачачім кроком ся  приближыло ід дверям дому.

– Теперь спознаш, што суть то за люде, ці добры, або планы, – говорило сі в духу. Хотїло слушнї задзвонити на дзвінок, но было іщі так маленьке, же на нёго не досягло. Намісто того слушнї замнявкало. Но нихто не отваряв. Мнявканя повторило, но уже голоснїше а про істоту веце раз.

Люде в домі не могли не чути таке уцтиве і просебне мнявканя. Отворили ся дверї.

– Мяв! – повторило свій сердечный поздрав мачатко і придало ід тому ай леґендарный просебный мачачій погляд. Про жену, котра отворила дверї, то было як в снї. Перед дверями дому сидїло міле, чудесне мачатко, котре вертїло хвостиком. Зараз собі спомянула на свого небіжчіка коцурика а од радости аж звискла.

– Боже мій златый! Скоро, скоро, подьте вшыткы гев! Позерайте на тото прекрасне мачатко! 

– Як єсь ся ту зъявило? Небодай єсь заблудило? – тїшыла ся жена а од радости плескала руками.

На таке радостне висканя прибігли ай остатнї жытелї дому. Тыж ся вытїшовали і надхынали маленькым створїнём.

Хоць было мачатко чудесне, і так вызерало зубожено. Было худоніньке а уста і бавусикы мало забабраны. Хтось припомянув, же з тыма чорныма бавусиками вызерать як даякый французьскый мушкетїр, а вшыткы ся сердечно засміяли. Мачатко з інтересом скеновало людей, вертїло хвостиком.  Усуджовало:

– Тоты люде не можуть быти планы, кедь ня не вышмарили сперед дверей, але ня привитали з такым одушевнїнём. Наіснї єм ся їм полюбив. Што, кобы-м їх попросив о маленько їдла?  В брїсї мі уж од рана гурчіть. У людей в кухни ся фурт дашто найде під зуб ай про мачкы. Спробую.

– Мяяв! – попросило коцуря а міло джмурькло.

– Біднятко моє злате, наіснї є голодне. Зараз му дашто принесу, – повіла жена а одбігла до кухнї.

По хвільцї ся вернула. Принесла про мачатко їдло і воду, вшытко шумнї насервіроване на танїрикох.

– Ту маш, дай сі. Але їдж помалы, жебы тя потім не розболїв жалудок, – повіла нїжно жена а положыла танїрикы перед мача.

Мачатко од радости завертїло хвостиком а із смаком ся пустило до їдла. Люде го з інтересом слїдовали а тїшыли ся, же му смакує. Не могли ся на нёго напозерати, таке было міле. 

По їдлї ся лем так запорошыло. Было видно, же му смаковало, бо ся дакілько раз облизало. З ласков ся попозерало на жену, котра му принесла їдло а в духу конштатовало:

– Мушу повісти, же тота жена ся вызнать у выберї їдла про мачкы, лем што є правда. То бы была барз добра ґаздыня про мене. Провірю єй, попрошу сі дуплю. Увіджу, ці порозуміє, – уважовало.

– Мняв, мняв! – замявкало а завертїло гунцутьскы хвостиком.

Чудуй ся, світе, жена порозуміла, одбігла до кухнї і принесла мачатку далшу порцію. Ай тоту порцію спраскало раз-два. Спокійно сі пооблизовало уста. По так выдатнім обідї не забыло подяковати нїжным замявчанём:

– Мняяв!

Хтось меджітым принїс з дому невелику картонову шкатулку уж выстелену деков, жебы мачатко спочіло по добрім обідї.

– Тіпую, же то буде коцурик, – озвав ся пан дому, – бо лем коцурик докаже так быстро а так велё зъїсти. Про істоту сі го попозерали і встановили, же є то факт коцурик. Нїжнї го положыли до шкатулкы, жебы сі оддых, а потім няй ся верне домів ід свому маїтелёви.

– Наіснї заблудив, а од голоду не знав найти путь назад, бідняк наш златенькый, – конштатовали обывателї хыжы.

Коцурик понуку оддыху по сытім обідї не одмітнув, комфортнї ся в шкатулцї усалашыв, а в моментї заспав. 

Покы коцурик солодко спав, люде ся розышли по своїй роботї. Хто де. Пришли предсі на валал актівно оддыховати, і так прийти на позітівны думкы.

Меджітым ся пан дому выбрав поздравити сусїдів а вызвідати, ці дакому не хыбує малый коцурик. Вернув ся домів а інформовав родину, же не нашов коцурикового маїтеля. Малый мілый твор никому не хыбує. Переболїк ся і пустив ся до роботы на дворї.

По часї ся коцурик збудив, хавкнув сі, выступив із шкатулкы а понятяговав сі поряднї мачачій хырбет.

– Ёй, так добрї єм сі уж давно не поспав. А де суть тоты мої спасителї? Мушу їм іщі раз гардо подяковати. Барз добрї ся у них чую, – повів сі а выбрав ся їх глядати.

Нашов їх скоро а зачав ся запоёвати до роботы як в домі, так ай на дворї і в загородї. Своїм мявканём помагав женам коло варїня обіду і кавы, но не выхабив ани хлопів, котры малёвали плїт. Найвеце го зауяли роботы жен в загородї. Як справный коцурик з валала о такых роботах штось предсі знає а розумить їм. Не знав де має скорїше скочіти, жебы людём порадив з тыма роботами.

Суставнї побіговав од єдного ід другому а слїдив за справностёв а поступностёв робот так, жебы му ніч не утекло. 

Требало сміло повісти, же тота ёго заслужна актівіта не была в ниякім припадї мотанём ся помеджі ногы. Зачало ся змеркати. Люде скончіли роботу. Коцурик сі ани не усвідомив як му скоро перебіг день, так быв зауятый роботов вшыткых в домі.

Надышов вечур. О коцурика ся нихто із сусїдів, ани нихто з валала не інтересовав а ани го не глядав.

Людём было жаль зохабити малого безбранного коцурика на ніч вонка, так му понукли переночованя в домі.

– Подь, ты наш златый робітник, переночуєш у нас в домі – зато же-сь так поцтиво з нами робив, дістанеш одміну. Но наперед тя мусиме поумывати, – сугласили вшыткы з дому.

Коцурика поумывали а приправили му смачну, сыту вечерю. Самособов, коцурик позваня не одмітнув. Наїв ся а скоро вбіг до дому. Погодово ся усалашыв в креслї домашнёго пана. Схулив ся до клубяти і в моментї твердо заспав. По так вычерпаваючім дню сі предсі заслужить комфортнїшу постіль.

Тыждень збіг як вода. Люде ся мусили вернути домів до міста. В сполочности помічника коцурика сі оддыхли, но мали велику ділему – што з ним? Ід коцурикови ся нихто не гласив, а ани го не глядав. Было їм жаль зохабити малого безбранного твора самого, главнї зато, же ся ближыла зима, а самы не знали коли ся до дому на село вернуть. По засїданю родинной рады было єдногласнї прияте рїшіня, же сі коцурика возмуть із собов до міста.

Коцурик в своїй картоновій шкатулцї на колїнах панїчкы ся так выбрав на велику авантуру, повну очекованя. Першый раз в жывотї путовав автом, а так далеко. Треба повісти, же ся тримав честно. Путь перешла без проблемів. Цїлов драгов з переднїма лабками на воблаку авта з отвореныма устами слїдовав за вшыткым, што ся коло нёго робило.

– Боже, якый є тот світ великый і ужасный, – помявковав сі. Но найвеце го інтересовало авто, в котрім путовав.

– То є супер річ тото авто, а як знає скоро біжти. З такым автом бы-м поїмав кажду мыш. Не мала бы передо мнов нияку шансу, – конштатовав коцурик і узнанливо покывовав головов.

Ітензівне пережываня свого путованя і новы імпулзы коцурика так вычерьпали, же при приходї до міста твердо заспав. Так малый коцурик з валалу припутовав до великого міста.

Юбілейный – десятый рочник Літературного конкурзу Марії Мальцовской – выгодночіня

Літературный конкурз Марії Мальцовской 2023: Марія Шмайдова – Осїнь на Комарнику (2. місто)

Осїнь на Комарнику

Рік 2005

Стою на автобусовій  заставцї a чекам на автобус. Пришов єм дость скоро. Не хотїв єм змешкати. Мусив бы єм потім чекати може і три годины, докы піде далшый спой. Але і так, якось автобуса нїт. Автобусова заставка выновлена. Є в нїй і лавочка, а главнї през ню видно вшытко доокола, цїлу околіцю. Вишнїй Комарник як на долони. Драга до Свідника нїґда не вела през село, але понад нёго. Так то є і з Нижнїм Комарником. Село в долинї.

Велё ся змінило. І тота заставка. Перед часом была желїзна, белавой фарбы. Як до нёй люде залїзли, та лем фурт дахто смотрив през облачок, ці уж не іде автобус од граніцї. Такы і подобны думкы бігали у голові Николая, чекаючі автобус.

Векшынов были люде днука, бо на Комарнику мало тепла. Лїто курте, осїнь, зима і ярь довга. Додж, молга, снїг, вітор, задуйкы, то є то, на што Комарняне уж давно не надавають. Звыкли собі.

Мама Николая донедавна фурт лем напоминала:

– Николаю, дрыв треба нарихтовати, Михал ті поможе.

-Гей, Михал мі поможе. Тадь тот лем фурт в тых своїх телевізорох і транзісторох ніс тримле. Він мать залюбу лем в техніцї. Каждый му носить до оправы, што ся му попсує, ці телевізор, ці радїо, транзістор, або ґрамофон. Нїт такого, што бы Михал не поправив. Но, але інша робота боком. А іщі камаратя. Тых мать дость. Щастя, же холем до роботы ходить. На поштї в телефонній устредни, там є чудесный світ. Но я бы там не витримав. То бы не была робота про мене.

Од маминой хыжы на заставку недалеко, пару кроків. Боже, до якого берега требало выйти, жебы ся одвести долов до Свідника. Лем тоты черешнї єм раховав.Коло сельского уряду невысока, но кошата і груба черешня. Дїти довгы рокы на нїй сидять, тай попивають малиновку, што купили в обходї. Друга черешня напівдрагы ку заставцї. Тота лем про вороблї. Нихто з нёй не оберав тоты полёви черешнї. Выроснута є коло драгы на бережку – на Горбку. Даколи сьме ту і бандуркы садили. Третя черешня стоїть під старов драгов. Не знам чом ся Комарник не зве даяке Черешнёво. Черешнї ту ростуть де лем не хочеш. Але холем тот берег напроти назвали Черешня.

Осїнь на Комарнику чаровна. Смотрю долов на валал. Передо мнов Пацугора, Звезло, Матївка. Од граніцї лїс,  під ним поле де ся косило – Під Камнянцём то звали. Над обходом і сельскым урядом є Горбок. Основна школа стоїть над заставков. Даколи але заставка была над школов, выше драгы. Коло нёй, пару років дозаду, ходили мы, а потім ай мої дїти через вакації на поле з коровами. Полёвов драгов сьме вышли до березового лїсика. Там ся коровы стримали найдовше, бо там были в холодку. Холем од мух і овадів мали покій. Покрутили ся там, докы сонце не запало за Бердо. Як спрагота лїтня поминула, то уж коровы были на луцї. Там ся пасли аж до вечера, докы їх не загнали домів.

Ага, уж іде автобус. Iщі, же осїнь тепер приємна, теплава. Сїдам до автобуса. Давно уж не шоферую, рочкы прибывають. Главна вец, же єм на властных ногах. Одкладую листок, што мі шофер дав і сїдам собі. Автобус порожнїй, нихто на граніцї не насїв. Але оно ся то дораз змінить, бо до Свідника шофер холем пять раз заставить. Очіма блуджу по околіцї.

Шмайдова, Марія

Приходжають мі на розум вшеліякы думкы. На розум. Гммм…  Тадь і в Комарнику є родина Розумова. Пришло мі смішно. Якось єм думками перешов до років Першой світовой войны. Мама была маленька дїтина, мала лем штири рокы. Крайня Быстра, дe ся мама народила, так як Комарник, находить ся під граніцёв. Чом собі тота война выбрала праві наш край. Нашы родічі і стары родічі мусили тоту трапезу зношати на своїм хырбетї. Уж веце на чоловіка не годен наложыти, як дві войны. Бабо і дїду, як сьте то годни были пережыти. Кедь бы сьте не пережыли, ани нас бы ту теперь не было. Мама, Уля єй звали, часто споминала бабины і дїдовы слова:

-Як лем собі панове роздумали, же тады перейде фронта. Тадь ани порядной драгы, ани желїзніцї ту нїт. А як перешла фронта, лем волочіли тых ранених вояків. Жадный шпыталь, вшытко лежало під голым небом. Ранене, або хворе. Похворїли тогды і нашы люде.

Хто не жыв в Карпатах, в тых русиньскых селах, тот не може знати, што то є зима. Баба повідали:

– Панове ся бояли зимы, та повтїкали до векшых міст, до Пряшова, до Кошіць, чім дале, де ся лем дало. Лем Пан Біг знать, як худобны Русины доказали пережыти приход вояків – неприятелїв.  Бої в зимі собі не знать нихто представити, покы сам тото вшытко не пережыє. Нелем баба з дїдом, але вшыткы Комарняне мали тоты худобны хыжкы знивочены. Якый-такый маєток набыли, і о тот пришли. А тых побитых людей што было. Вшытко знічене, спустошене. Войско обрало людей о вшытко. Ці за то слабо заплатили, або лем так брали, без вшыткого. Валал Вышнїй Комарник счезнув з поверьху земского. Деревяны хыжы згорїли. Дакотры люде мали щастя. Пережыли. Iщі в зимі, на початку року 1915 ся там боёвало. Якось аж ку яри ся бої помалы дістали на Чорну гору і Маковіцю, ку Свіднику. Войско, як поступовало, то буряло хыжы, або їх підпалёвало а вояци засыповали і студнї. Такый осуд застиг і Нижнїй Комарник – повідали стары люде. Пережыли Горішнї, Ґардощіны, Гарвишовы, Скубановы, Кудрачовы, Дружниковы, Хохоляковы, Рyсінковы, Ружыловы, Кіжыковы, Tырковы, Розумовы, Хандоґовы, Сливиньскы, Павловы, Шаёвы…

Дукляньскый перевал – войнов заклятый перевал.

Юбілейный – десятый рочник Літературного конкурзу Марії Мальцовской – выгодночіня

Літературный конкурз Марії Мальцовской 2023: Людміла Шандалова – Горнець (1. місто)

Горнець

   Быв єден горнець. Мав дві великы уха, што му одставали а єден величезный брїх. Же му выпучав, го нияк не трапило, наспак, на свій брїх быв незвычайно гордый.  Хвалив ся кады знав, же такый брїх може поїсти велё-превелё найсмачнїшoй мачанкы на світї. Або на вітаміны пребогатой капусты, ці найлагоднїшых маслом мащеных бандурок.

     Горнець ся єдно рано збудив а захавкав: „Ох, як добрї, же уж є день! Дораз буде фрыштик, за фрыштиком обід а за обідом вечеря. Днесь ня чекають самы добры річі“. Нараз до кухнї вошла ґаздыня, горнець погласкала, наповнила го по самый верьх а запла плін.

     Мале горнятко, што стояло на кухіньскiй лінцї недалеко, перше ся лем потихіцкы присмотряло, потім ся чудовало: „Гей, горнець! Што ся тївко напарюєш? Ведь ті праскне брїх!“

Юбілейный – десятый рочник Літературного конкурзу Марії Мальцовской – выгодночіня

     Горнець сі акуратно спокійнї одфуковав білы облачікы. Выпущав їх высоко понад себе, аж ся загмливало, а на таку поносу ся скоро уразив: 

„Што?! Та ці ты не знаш, же моя пара, є моя сила?! Подай мі тамтот капелюх“, – вказав на стару обиту прикрывку, што ся повалёвала коло мікровылнкы.

„Увидиш!“

     Горнятко было зведаве, ледва-ледва прикрывку підняло, притiм ся так здушыло, аж ся му заросили порцелановы стїны. 

„Уфф! Нашто ті буде такый капелюх, што ня скоро розпучів?“

„Га! На тренінґ!“ – загулякав горнець так міцно, же горнятко, хоць мало лем єдно ухо і то обернуте до другой страны, скоро оглухло.

Кедь сі горнець насадив на верьх головы капелюх, тот ся зачав перше помаленькы трясти, потім веце а веце підскаков, аж наконець міцно трїскав і гырмів.

„Ох! То є страшне! Зачінать буря“, – закрутило ся доокола горнятко. Глядало, де ся скрыти.

„Видиш, што робять мої свалы?“ – фучав од намагы горнець, бо якраз цвічів – піднимав найтяжшы чінкы у кухіньскім фітнесцентрї.  Окрем того тївко булькотїв, тївко бурмотїв, тяжко збыхав, аж ся му з чела лляли великы кропяї поту. Такы великы, же змачали начісто ёго величезный брїх, перелляли ся през нёго, аж покы не застали на пліняку, там засычали, а накoнець затихли.

Горнятко было в нїмiм ужасї, нияк не находило слов.

„Видиш, ты то не можеш доказати!“ – пышно ся обернув великый горнець на мале горнятко. „Таку силу може мати лем тот, хто ся файнї наїсть. Бандурок або капусты“, – закончів свою хвалу.

В тім моментї прибігла ґаздыня: „Ох, хто так прикрыв горнець? Вшытко выкыпіло!“ Взяла, тай выпла плін.

Шандалова, Людміла

Укажка з Літературного конкурзу Марії Мальцовской 2023, 1. місто

Юбілейный – десятый рочник Літературного конкурзу Марії Мальцовской – выгодночіня

Юбілейный – десятый рочник Літературного конкурзу Марії Мальцовской

29. децембра 2023 ся одбыв семінар і наслїдне выгодночіня тогорочного Літературного конкурзу, котрый быв в роцї 2010 (на вырочній членьскій громадї Сполку русиньскых писателїв) поменованый назвов Літературный конкурз Марії Мальцовской, на памятку найвызначнїшой сучасной русиньской прозаічкы, што в уведженім роцї одышла до вічности.

Літературный конкурз на найлїпшы творы умелецькой літературы писаны в русиньскім языку має але довшу традіцію. В споминанім роцї 2010 быв реалізованый уже ёго шестый рочник.

Также мож конштатовати, же Літературный конкурз на найлїпшы умелецькы творы в русиньскім языку має уже шістнадцятьрочну традіцію. В зачатках конкурзу – до ёго першых рочників ся запоёвали главнї реномованы русиньскы авторы, такы як Штефан Сухый, Юрко Харитун, Николай Ксеняк, Штефан Смолей, Гелена Ґіцова-Міцовчінова. Пізнїше прибывали мена зачінаючіх авторів:  Марія Ґірова, Квета Мороховічова-Цвик, Петро Ялч, Івета Мелнічакова, котрым поступно зачали выходити ай першы самостатны зборникы поезії, ці прозовых творів. В далшых роках до Літературного конкурзу прибыли такы мена як Людміла Шандалова, Елена Хомова-Грінёва, Осиф Кудзей, Осиф Сторінскый, Владїслав Сивый, Андрій Костілник, Даньєла Капралёва, Вєра Горїшня, Яна Сташкова, Меланія Германова, Мілан Ґай, Марія Шмайдова, Николай Коневал, Мірослав Жолобаніч… Дакотры з них уж мали выданы властны публікації, а можеме конштатовати, же ся поступно стали успішныма і выглядованыма авторами, котры пробують свої силы нелем в єднім, але у веце жанрах (поезія про дїти, інтімна, лірічна, набоженьска поезія, курты прозовы творы – повідкы, гуморескы, приповідкы про найменшых, театралны гры…).

На родїл од попереднїх років, в котрых доміновала поезія (главнї з народнобудительсков тематіков), до тогорочного конкурзу было посланых веце прозовых творів (з восьмох приголошеных авторів послало шість з них прозовы тексты). З них одборна порота выбрала три, котры ся умістнили на першых трёх місцях:

Перше місто: Людміла Шандалова (Горнець, Муха, Дїравый капелюх – модерны приповідкы про найменшых), друге  місто: Марія Шмайдова (Осїнь на Комарнику – ретроспектівна розповідь, споминаня на рокы обидвох світовых воєн, котры болестно засягли русиньскы села), третє місто: Мірослав Жолобаніч: (Коцурик з Тополї – проза про молодшый школьскый вік).

Мірослав Жолобаніч, Людміла Шандалова, Марія Шмайдова

Урывкы із вшыткых посланых текстів будуть надрукованы в часописї Русин і публікованы на сторінцї Сполку русиньскых писателїв: www.rusynlit.sk

Кветослава КОПОРОВА, председкыня Сполку русиньскых писателїв,

Фото: Домініка НОВОТНА.

Выголошеный 10. Літературный конкурз Марії Мальцовской

Од 2. септембра до 25. новембра 2023 Сполок русиньскых писателїв Словеньска в сполупраці з Академіёв русиньской културы в СР і Інштітутом русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові выписує 10. рочник Літературного конкурзу Марії Мальцовской на найлїпшы творы в области поезії, прозы, есеїв і драмы в літературнім русиньскім языку. Оріґіналны літературны творы в розсягу од 10 до 20 сторінок тексту (дотеперь ниґде непублікованы) може послати на адресу: ПгДр. Кветослава Копорова, ПгД., Інштітут русиньского языка і културы ПУ, 17. новембра ч. 1, 080 01 Пряшів каждый автор од 18. року свого віку, жыючій в Словацькій републіцї. Конкурз є анонімный, то значіть, же каждый автор до обалкы з літературным твором вложить іщі єдну залїплену обалку, в якій буде ёго мено, призвіско, адреса і фотопортрет. Обалкы з менами і призвісками будуть розбалены председом пороты по оцїнїню конкурзу (буде го оцїнёвати тройчленна порота). Выголошіня выслїдків конкурзу ся одбуде в половинї децембра 2023. Найлїпшы роботы, выбраны одборнов поротов, будуть наслїдно оцїнены і опублікованы в часописї Русин.

Приправный выбор літературного конкурзу

Літературный конкурз Марії Мальцовской 2022: Мaрія Шмайдова – Під диков грушков (укажка) – 3. місто

I.

На лїсній лучцї стояла стара грушка. Роками поряднї згрубла і скора на нїй была рапава. Вшыткы мурянкы і вшеліяка хробач легко вылїзала горї нёв, аж до кошатой коруны. Конарївля росло дошырока. Не была то грушка, яка звычайнї росте в людьскых загородках. Ани грушкы не были такы, якы познаме з обходу. Росли на нїй лем пусты, дрібненькы грущата. Было їх на грушцї каждый рік барз велё. Може зато, же были такы дрібны, конарї годни были їх утримати вшыткы на собі.

Осїнь того року приходжала помалы. Як надходив холоднїшый час, листя на грушцї ся зачінало перемінёвати. Ёго фарба была спочатку зелена. Морозу не было, зато помалы але істо, діставало листя жовтасто-червену фарбу. Грушочкы наберали солодкастый смак, котрый быв каждым днём інтензівнїшый. Довкола старой грушкы была зелена лучка. Ани холоднїшы днї не змінили єй сыто зелену фарбу. Гев-там ся переблисла в травцї світяча, жовтаста фарба квіткы златобылькы, яка овелё перевышовала зелену травку. Златобылька ся пышно выпинала над остатнє ростлинство.

 

ІІ.

‒  Ав-ав, праві єсь мі впала на моє прекрасне квітя. Iщі же єсь ня не доламала, ‒  скаржила ся златобылька і посмотрила долов на землю, де праві допала дика грушка.

‒  Чом єсь собі роздумала вырости праві ту, під нашов мамов-грушков. Мусиш быти приправлена, же нас ту впаде іщі немало.

‒ Я ту выросла вєдно з моїма сестрічками златобыльками на хосен звіряткам, што жыють в лїсї. Уж жадне квітя теперь в осени не потїшить їх очка, лем наше златобылькове.

‒ Мы, дикы грушочкы cьме тыж на хосен вшыткых звірят. Довго-предовго іщі будуть попід стром переходжати а закаждым собі на нас посмакують. Хоць бы нападав і снїг, та собі ёго попереграбують, а під ним нас найдуть.

Таку собі вели бісїду грушочкы і златобылька.

Осїннє сонечко меджітым засвітило на лїсну лучку. Праві вышло над недалекый лїс. Зелены грушкы ся блискали од раннёй росы. Жовты головкы златобылёк ся одражовали од лучів сонечка. Bытворяли жовты ниткы, якы звязовали єднов лінійков сонечко з головками квіток. Златобылькы і грушочкы на грушцї обернули свій погляд на выход сонця. За собов охабили лем довгы тїнї, якы смеровали на запад.

‒ Днесь нам буде приємнї, стара грушко, бо подовать тепленькый, южный вітор, ‒  тїшить ся златобылька за вшыткы свої дружкы.

‒  Вера, вера, зимушнёго северного вітра собі през зиму іщі ужыєме, ‒  задумала ся грушка і спокійно, тихо зашелестїла.

ІІІ.

Під стромом ся кажду осїнь нагромадить копа зосхнутого листя, яке нападать зо старой грушкы. Праві під листём є чаровный світ, в якім жыють вшеліякы дрібненькы звірятка. Звірятка жыють нелем над землёв, але і під листём, в моху, деякы і в глинї, в крякох, або на стромі. Бігають, плазять ся, або лїтають. Єдны суть актівны през день, другы в ночі. Тоты ночны може хотять перед вшыткыма сховати свою красоту.

В єден підвечур, в тихости лїса зашустїли в повітрю крыла якогось лїтаючого чуда.

‒ Я єм найкрасшый ночный мотыль. Лїтам лем в ночі. Як бы єм вылетїв през день, вшыткы бы одпали од моёй красоты і великости, ‒ хвалить ся сам про себе мотыль. Лїтать дале понад лїсну лучку, понад грушку, попід лїс. Довго лїтать, обзерать собі околіцю, роздумує, де бы ся усадити.

‒ Хто єсь ты, одкаль єсь пришов а што ту хочеш?, – заставив ся заступ мурянок, якы в шорї хотїли лїзти по своїй знамій трасї з мурянчаной копкы, аж під стару грушку, а потім вылїзти горї нёв.

‒ Тебе cьме ту іщі не відїли. Ёй, якый єсь великый, ‒  перекриковали ся мурянкы єдна през другу.

Мотыль пару раз перелетїв коло грушкы і „запарковав“ ся на грубім конарї. Зачудовано смотрив і слухав, што за вопросы му кладуть мурянкы. Одповідати їм ани не стигав, лем обертав головку і крылцята з бока на бік. Мурянкы, што вышли аж на грушку, нараз збачіли штось ужасне: Мотыля невидимой красоты і великости. Таку касу іщі нїґда не відїли!

Стара грушка в тім моментї зашелестїла. Мурянкы збыстрили слух.

‒ Уж было начасї, жебы єсь ся зъявив. Я ту уж може сто років чекам, коли до ня прийде на навщіву окань грушковый. Моя сусїда – полёва черешня і сливка мі все лем повідали, же ся дочекам раз своєй родины  ‒  оканя. Нащастя, дочекала єм ся. Ты єсь барз взацна навщіва, што не приходить лем так. Зістань жыти ту, в моїй корунї, буду тя хранити.

Помалы ся схылёвало к вечеру. Мотыль спокійно полїтовав коло коруны старой грушкы.

‒ Дякую ті, стара грушко, же єсь ня прияла. Сама добрї знаш, же дикы грушкы і мы, ночны мотылї – оканї грушковы, жыєме одвіків як єдна родина. Можу ту закликати свою дружку оканьку? Будеме ту вєдно жыти – мотыляча родинка і стром.

Мурянкы, што вышли аж горї на грушку, ся помалы зачали вертати до свого дому і звістовали, же є ту новый жытель.

‒ Дайте знати вшыткым у вашій мурянчаній копі, же тот  мотыль нияк раз не пошкодить ани мене-стром, ани мої плоды-грушочкы, ‒ повідать грушка мурянкам і голосно сі дале шелестить.

‒ Мої гусеніцї не зроблять велику шкоду, погрызуть лем дас пару листків, ‒  высвітлює окань вшыткым довкола.

ІV.

Вечур незатримано поступовав а вшыткы звірятка, якы ту жыли, побрали ся спати. Окань зачав полїтовати по тмі коло грушкы, причім выдавав незвычайный звук і пах. Лїтав скоро цїлу ніч – зато ся і зве ночный мотыль. Занедовго ся коло нёго зъявив і другый мотыль. Під ясным місячком і трепотаючіма звіздами на белаво-чорнім небі  полїтовала одразу пара мотылїв. Обтерали ся крылками, трепотїли нима і тїшыли ся новому обыстю. Усадили ся ту, жебы вєдно зо старов грушков і сусїдами-мурянками перечекали зиму.

Літературный конкурз Марії Мальцовской 2022: Людміла Шандалова (віршы) – 2. місто

О жывотї а творчости Людмілы Шандаловой ся можете дочітати ту.

 

Птах на небі

Болестно кряче птах
высоко на небі
жаль несе
із душы вырваный
зо сердця выкатуляный

На крылах слабых
летить птах сам
до своёй меты
моцує ся
силы тратить
тягобу піднимать
до облачной піны

белаве море
занесе далеко…

не знати де

Споминка

Уліцёв познатов

проходжу в снї
до спароты счез
таёмно замлїв день

лем стары ґаштаны
ся зміловали
тїнёв ня прикрыли
вітриком почестовали
пахотов обняли

драга з пороху вошла
клюкатым ремінком до двора
школьска ташка
на плечох счеркотала

уж лем крочок
лем єдно обернутя ключіком
ку-ку, ку-ку
витать куковка зо стїны
валочком розквітнутой
моє сердце

А де є мамочка?

 

Думкы

Тяжко мі уснути звечера
клїпайкы заперам
кладу старости дня
на білу подушку
крохмалём напиту

Рой думок летить
в розгучанім улї
нетерпезливо заганям

отравны пчолы

Женуть ся споминкы
як сполошане стадо
през неконечну луку
уж  їх не сперам

чекам
на мілосердне тихо
на колысанку
на тмавый завіс
што принесе сон
тїло завиє до спочінку

В таёмнім морю топлю ся
кліпкають звізды
не мам де втечі

помолю ся…


Влак жывота

З родічовской станіцї
з давно писаным цїлём
жене ся влак
в коляї осуду

Острый плач піщалкы
выправив го
на свою путь
Голосно гырмлять колеса

в шаленім темпі
біжыть філм
фаребных образів
без назвы
без познатого конця

През брудный облак
позорую сонце в золотім рамі
хмары сторганы до стрямб
стромы як махають птахом
птахы як співають землї

Лем хыжы без погнутя
біло дымлять комином
люде в них счезають
як дрїбный мак
жене ся влак

як жывот сам

 

Осуде

Осуде мій
записаный в книжцї
ці тя добігую
пред тобов ся крыю
ці капітулую

ці мі тя дано
ці з доброго дїлиш
а ці плано

раз ся день зоцмить
другый раз го выяснить рано

осуде мій
крачам в коляї твоїй

(Укажка з творчости Людмілы Шандаловой, Літературный конкурз Марії Мальцовской, 2022)

1 2 3 4 7